NAVO, geostrategisch wapen tegen China

An F/A-18F Super Hornet assigned to the Black Knights of Strike Fighter Squadron (VFA) 154 flies over the aircraft carrier USS Theodore Roosevelt (CVN 71), June 17, 2020. The Theodore Roosevelt Carrier Strike Group is on a scheduled deployment to the Indo-Pacific. (U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 3rd Class Zachary Wheeler/Released)


De NAVO verdedigt zijn bestaansrecht krampachtig. De nieuwe vijand is China. De opkomende wereldmacht is echter al compleet militair omsingeld. Het voortbestaan van de alliantie is na de val van de muur niet enkel een aberratie, maar ook een potentiële bron van groot onheil. De stekker moet uit de NAVO.

Een van de kerntaken van het Egmontinstituut is “voorlichting van de publieke opinie”. Als Stichting in de schoot van het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken is de informatie die het instituut verspreidt niet onafhankelijk. Men moet die dus met een flinke korrel zout nemen. Dat geldt specifiek voor het regelmatig herhaalde pleidooi voor Europese strategische autonomie en een Europees leger. PESCO moet voor het instituut een instrument worden om Europese militaire macht te projecteren. Daarmee gaat Egmont verder dan de NAVO. De website van Buitenlandse Zaken zegt daarover: “België hecht veel belang aan het defensieve [cursivering door de redactie] karakter van het bondgenootschap.” Dat is een statement waar men kanttekeningen bij mag maken.

Europese macht projecteren, in PESCO- of NAVO-verband, is heel wat anders dan defensief optreden. Sinds de val van de muur, voor UAntwerpen professor Tom Sauer de belangrijkste gebeurtenis in de internationale politiek sinds 1945, is de NAVO als alliantie blijven voortbestaan, en dat is volgens Sauer een aberratie in de internationale politiek. “Allianties horen ophouden te bestaan in tijden van vrede”, aldus Sauer. Sindsdien heeft de NAVO naarstig gezocht naar argumenten om haar voortbestaan te verdedigen. Op 8 juni maakte NAVO secretaris-generaal Jens Stoltenberg in een toespraak nog eens duidelijk hoezeer de alliantie op zoek is naar vijanden om haar wankele bestaansrecht te rechtvaardigen.

Confrontatie van China is moeilijk te rijmen met de core business van collectieve defensie

Voor het eerst nam Stoltenberg China op de korrel. “De opkomst van China betekent een verschuiving van het machtsevenwicht in de wereld, brengt de race naar economische en technologische suprematie in een stroomversnelling, bedreigt open samenlevingen, individuele vrijheden en onze manier van leven,” aldus de secretaris-generaal. Een confrontatie van China is toch moeilijk te rijmen met de core business van collectieve defensie. “China heeft het tweede grootste defensiebudget, ontwikkelt raketten die ons kunnen treffen, speelt mee in cyberspace, is actief in het noordpoolgebied en in Afrika. Het land investeert in onze kritieke infrastructuur en werkt steeds nauwer samen met Rusland. Dat alles heeft veiligheidsgevolgen voor de bondgenoten, en dus moeten we reageren,” aldus nog Stoltenberg.

Met ruim 22.000 km heeft China de langste landgrens ter wereld, en een kustlijn van 14.500 km (de Amerikaanse kustlijn is 19.900 km). Het hoeft geen betoog dat dergelijke omvangrijke grenzen een grote verdedigingsmacht vergen, temeer daar de VS met een keten luchtmachtbases en marinehavens de perfecte strop legt rond de nek van zijn rivaal. Een Australische denktank meent dat de Chinese precisieraketten in de eerste uren van een conflict de Amerikaanse militaire bases in de regio gemakkelijk een kopje kleiner kunnen maken. Het Chinese arsenaal langeafstandsraketten ondermijnt het Amerikaanse primaat in de regio, aldus de denktank, die meer investeringen in militaire middelen ziet als remedie.

Stoltenberg laat zich voor het karretje van Washington spannen

Het is duidelijk dat hier geen rol is weggelegd voor de NAVO. De leden van het bondgenootschap hebben zich immers, met een verwijzing naar het Handvest van de Verenigde Naties, ertoe verbonden elk internationaal geschil vreedzaam te beslechten, en af te zien van elke dreiging met, of gebruik van, geweld. Met zijn dreigementen richting China laat Stoltenberg zich voor het karretje van Washington spannen. Wat is er mis met het feit dat Rusland en China “steeds meer samenwerken?” Heeft het Westen de afgelopen tientallen jaren Rusland niet zelf in de armen van China gedreven? Waarom mogen 30 landen in het Westen wel een militaire alliantie vormen, en het duo China en Rusland niet?

De gekte was compleet toen twee Amerikaanse senatoren vorige maand een Pacific Deterrence Initiative voorstelden om de Amerikaanse militaire inzet in Azië uit te breiden en “een sterk signaal af te geven aan de Chinese Communistische Partij dat het Amerikaanse volk zich inzet voor het verdedigen van Amerikaanse belangen in de Indo-Pacific.’ De wereld zou te klein zijn als de Chinese regering zou verklaren dat China zijn belangen in het Amerikaanse continent (militair) zal verdedigen. Als klap op de vuurpijl introduceerde senator Tom Cotton wetgeving getiteld ‘Forging Operational Resistance to Chinese Expansion (FORCE)’, dat Chinese plannen moet dwarsbomen om de VS uit de westelijke Stille Oceaan te verdrijven en de eenwording met Taiwan te realiseren.

Over het Chinese defensiebudget slaat Stoltenberg de plank mis. De NAVO als geheel besteedt vijf maal meer dan China. De bondgenoten geven miljarden uit aan “nieuwe capaciteiten” en NAVO-missies over de hele wereld. In massavernietigingswapens is de alliantie veruit superieur. Vijf Europese landen, waaronder Nederland en België, stationeren 150 Amerikaanse tactische kernwapens die tien tot twintig keer krachtiger zijn dan de bommen op Japan. Deze wapens moeten kunnen worden afgegooid door Europese gevechtsvliegtuigen. De Europese “partners” hebben niets te zeggen over deze wapens, Amerika houdt alle touwtjes in handen. En er wordt mee getraind: niet lang geleden nog in Kleine Brogel en in Duitsland, waarbij Nederlandse en Belgische gevechtspiloten betrokken waren.

Kwetsbaar voor een preëmptieve aanval

De stationering van tactische kernwapens in Europa past in de Amerikaanse strategie om de opkomst van China als wereldmacht te fnuiken. Europa voelt zich daar ongemakkelijk bij. In een tijd waarin demonisering van Rusland en China schering en inslag is, maken Europese landen die Amerikaanse kernwapens stationeren zich kwetsbaar voor een preëmptieve aanval mocht de Amerikaanse president alleen al (eenzijdig) beslissen die wapens in staat van paraatheid te brengen. In de diplomatieke wandelgangen luidt het dat Europa zich moet losmaken uit het Amerikaanse juk. Maar geopolitiek en geostrategisch kan de hopeloos verdeelde Europese Unie geen vuist maken. Het lijkt gedoemd om aan de hand te blijven lopen van America first.

Het Chinese nucleaire arsenaal wordt geschat op 290 kernwapens, nog geen 20% van de NAVO-kernwapens die op China staan gericht. Dan is het absurd om te spreken over een bedreiging van de wereldvrede. China’s arsenaal is er gekomen als antwoord op de Amerikaanse nucleaire dreiging. Amerikaanse atoombommenwerpers die de Zuid-Chinese Zee overvliegen en aanvalsoefeningen door tot de tanden gewapende torpedobootjagers en vliegdekschepen moeten China intimideren en een tegenactie uitlokken. De militaire omsingeling van China neemt steeds verder toe, en wordt gecombineerd met economische druk om de regering te verzwakken.

Stoltenberg mag dan beweren dat “de NAVO China niet ziet als de nieuwe vijand of een tegenstander,” maar de secretaris-generaal verliest elke geloofwaardigheid als hij tegelijk de alliantie oproept om op te treden tegen de “de veiligheidsgevolgen van de opkomst van China.” Het voortbestaan van de NAVO na het einde van de Koude Oorlog is niet enkel een aberratie, maar ook een potentiële bron van groot onheil. De peperdure alliantie kan op geen enkel wapenfeit bogen. De inzet in Afghanistan en Irak was een compleet fiasco. Stoltenberg moest zich doodschamen over zijn opmerking dat de NAVO er toch maar voor gezorgd heeft dat de Afghanen zelf het terrorisme kunnen bestrijden en hun land stabiliseren.

De stekker moet uit de NAVO. In het belang van de wereldvrede.

Covid-19: oorsprong, context en gevolgen

President Donald J. Trump listens as Dr. Anthony S. Fauci, Director of the National Institute of Allergy and Infectious Diseases, and a member of the White House Coronavirus Task Force, delivers remarks at a coronavirus (COVID-19) update briefing Saturday, April 4, 2020, in the James S. Brady Press Briefing Room of the White House. (Official White House Photo by Andrea Hanks)


Betrouwbare bronnen melden dat Covid-19 afkomstig is uit een laboratorium. Amerikaanse en Chinese instituten ontwikkelden samen ziekteverwekkers voor militair gebruik. De Amerikaanse demonisering van China lijkt een afleidingsmanoeuvre. De vraag of het virus ontsnapt is in China of de VS is secundair. Het echte issue is de onhoudbaarheid van het politieke en sociaaleconomische systeem van het liberale Westen.

Op het hoogtepunt van de coronacrisis publiceerden we een eerste beschouwing over de gezondheids-, economische en geopolitieke gevolgen. We stelden vast dat de EU in gebreke bleef en het Amerikaanse leiderschap het liet afweten. We citeerden de Leidse hoogleraar Rob de Wijk, voor wie de Amerikaanse financiële hulppakketten “economisch orde op zaken hebben gesteld”, waar auteur Marc Vandepitte die ziet als doping die de economie op termijn alleen maar zieker maakt. VUB-hoogleraar Jonathan Holslag had kritiek op de rol van de Chinezen en Russen, en UAntwerpen hoogleraar David Criekemans legde de schuld bij de Chinezen, terwijl de oorsprong van het virus geenszins vaststond.

Intussen weten we meer over de bron van het virus. Covid-19 komt uit een laboratorium. Dat zegt de vooraanstaande Franse professor Luc Montagnier, die in het genoom ingesloten HIV-sequenties ontdekte. Het gaat dus niet om een natuurlijk virus. “Een deel is gemanipuleerd”, aldus Montaignier, die in 2008 de Nobelprijs voor geneeskunde ontving voor het identificeren van het HIV-virus. Eerder kwam een groep Indiase wetenschappers tot identieke resultaten, die hun publicatie onder zware druk en belachelijk gemaakt door fake news moesten intrekken. Dat ook Montaignier onmiddellijk werd aangevallen kan enkel de geloofwaardigheid van zijn bevindingen ondersteunen.

Militair gebruik

Hoe het virus patient-nul kon besmetten is onduidelijk. Wat we wel weten is dat onderzoekers van het Wuhan Institute of Virology een opleiding genoten bij het Amerikaanse Galveston National Laboratory dat gespecialiseerd is in het coronavirus. Het Wuhan Institute werkte nauw samen met Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) waar Gain of function (GOF) onderzoek werd verricht om ziekteverwekkers dodelijker en besmettelijker te maken voor militair gebruik. Toen na incidenten de regering-Obama de financiering stopzette, besteedde Witte Huis viroloog Anthony Fauci het project uit aan het Wuhan Institute, à raison van een subsidie van $3,7 miljoen.

Het lijdt geen twijfel dat ook het Wuhan Institute worstelde met de veiligheidsvoorschriften. Toen onder Trump de betrekkingen tussen de VS en China sterk waren bekoeld hief de VS december 2017 het GOF-verbod op. Zo konden Amerikaanse laboratoria de ontwikkeling van pathogenen met een pandemisch potentieel voortzetten, blijkbaar zonder dat de veiligheidsproblemen van weleer werden opgelost. Op de valreep waarschuwde de Amerikaanse ambassade januari 2018 dat het Wuhan Institute worstelde met de veiligheidsvoorschriften en hulp vroeg.

Vorig jaar namen Amerikaanse militaire atleten deel aan de Militaire Spelen in Wuhan. Blijkbaar kwamen de Amerikanen vaak niet opdagen en hielden ze zich liever op bij de Huanan Seafood Wholesale Market, het epicentrum van Covid-19. Het Amerikaanse team ging 28 oktober 2019 naar huis, en twee weken later vielen de eerste gevallen van Covid-19 in Wuhan. Dat leidde tot speculaties dat één van de Amerikaanse militaire atleten patiënt-nul zou zijn. De Chinese medische adviseur, Zhong Nanshan, verwierp de Amerikaanse aanduiding van het coronavirus als Chinees. “De eerste coronaviruspneumonie deed zich voor in Wuhan, maar dat betekent niet dat deze daar is ontstaan”, aldus Zhong, een standpunt dat ook werd uitgedragen door de Wereldgezondheidsorganisatie.

Verzet tegen het neoliberale kapitalisme

Dat het virus opzettelijk in China is losgelaten is niet aannemelijk. Beijing heeft de VS daar ook niet van beschuldigd. Hoewel in de VS en bij de bondgenoten stemmen opgaan om China aansprakelijk te stellen voor de schade die het virus aanricht, is de vraag of het virus ontsnapt is uit een laboratorium in China of de VS eigenlijk secundair. Het echte issue is de massale sociale onvrede in de wereld die steeds moeilijker onder controle te krijgen is. Dat gaat van verzet tegen het neoliberale kapitalisme zoals in Frankrijk en Chili, tot ongebreideld populisme belichaamd door lieden als Trump, Bolsonaro en Salvini. Het vooruitzicht van een crisis erger dan die van 2008 maakte het verzet nog bedreigender.

Men kan Covid-19 zien als een boemerang van het Amerikaanse imperialisme dat overal ter wereld dood en verderf heeft gezaaid. Hoe lang werd China niet gedemoniseerd en veroordeeld door Amerikaanse mainstream media en politici voor zijn ‘autoritaire’ en ‘draconische’ reactie op Covid-19. Amerikaanse sancties maakten de coronacrisis in Iran nog eens extra erg. Door de Amerikaanse blokkade blijven Amerikaanse burgers verstoken van Cubaanse antivirale medicatie die effectief is gebleken. De na de Amerikaanse financiële crisis van 2008/2009 de wereld opgelegde austeriteit heeft Europese landen zoals Italië nog kwetsbaarder gemaakt voor de verspreiding van het virus.

Winstmaximilisatie

Voor de VS is biologische oorlogsvoering één van de vele manieren waarop corporate America in het kader van winstmaximalisatie moeder Aarde vernietigt. Wall Street ziet in een ‘natuur’ramp een kans om de winst te maximaliseren. Het Amerikaanse leger bepaalde de formule van het toxische Agent Orange waarmee landbouwgronden in Vietnam werden bespoten, in de volle wetenschap dat deze herbiciden schadelijk waren voor de gezondheid. En in Irak werden witte fosfor en verarmd uranium ingezet. In 1945 liet de VS volstrekt onnodig twee atoombommen vallen op Japan.[1] Het zijn daden van biologische oorlogvoering en terreur die blijvende gevolgen hebben voor de gezondheid van miljoenen mensen over de hele wereld.

Hoewel de maatregelen de corona-uitbraak onder controle lijken te krijgen wordt de samenleving wel overhoop gegooid en is de uitoefening van basisrechten als demonstraties, stakingen of politieke bijeenkomsten verboden. De economische gevolgen van de crisis zijn niet te overzien, en zouden zich wel eens kunnen keren tegen degenen die proberen de epidemie te gebruiken om hun eigen agenda door te drukken.

Het politieke en sociaaleconomische systeem van het liberale Westen loopt op zijn laatste benen.

[1] Vanden Berghe, Yvan, De Koude Oorlog 1917-1991, Uitgeverij Acco, Leuven, 2002, p. 360, stelling 9

Update 1 mei 2020, 07:41 uur

VRT radio1 komt juist met het nieuws dat de Amerikaanse president Donald Trump beweert dat het coronavirus afkomstig is uit een laboratorium in Wuhan. Zijn eigen inlichtingendiensten zeggen echter daar geen bewijs voor te hebben, en dat het virus niet genetisch gemodificeerd is. Ook zette Trump de handelsakkoorden met China op de helling en dreigde hij met nieuwe heffingen op Chinese goederen. Het nieuws duidt erop dat de Franse professor Montagnier gelijk heeft: “Een deel is gemanipuleerd”. De uitlatingen van Trump duiden op een vlucht vooruit. Heeft de Amerikaanse delegatie bij de militaire spelen oktober 2019 het virus dan toch verspreid?

Geopolitieke opiniemakers over de coronacrisis

A checkpoint for the local Qusin Emergency Committee at the southern entrance to the village, in implementation of the Palestinian government’s decision to impose mandatory quarantine as a result of the Corona virus pandemic in Palestine. Photo: أمين, Wikimedia Commons.


Het coronavirus leidt tot een wereldwijde pandemie die het leven van veel mensen bedreigt. Tegelijk luidt de crisis fundamentele geopolitieke veranderingen in. De EU blijft in gebreke, en het Amerikaanse leiderschap laat het afweten. Welke machtsverschuivingen liggen volgens onze opiniemakers in het verschiet?

Het Covid-19 virus leidt tot een wereldwijde crisis. Overheden, geadviseerd door wetenschappers, nemen maatregelen die de ziekte moeten indijken, maar ook gevolgen hebben voor onze welvaart en de manier waarop wij in de toekomst op deze wereld met elkaar zullen samenleven. De wake-up call voor de wereld van de coronacrisis is een uitdaging voor opiniemakers en politieke leiders. Nu bij ons het hoogtepunt van de gezondheidsperikelen in het verschiet lijkt te komen wordt het interessant een tussenbalans op te maken van wat ons in de media wordt voorgeschoteld over de langetermijneffecten van de crisis.

NPO Radio1 zond een geopolitieke discussie uit tussen de hoogleraren Mathieu Segers (Europese Geschiedenis, Maastricht), Frank Pieke (Chinastudies, Leiden), en Rob de Wijk (Internationale Betrekkingen, Leiden). Segers wijst op de verdeeldheid en het gebrek aan solidariteit onder de EU-lidstaten, de falende coördinatie door de Commissie, en het feit dat China wél snel essentiële producten kon leveren. Zoals steeds zullen de zwakkeren de hoogste prijs betalen voor het economisch herstel. De mensenrechten, die toch al onder druk stonden, zullen nog minder worden gerespecteerd, aldus Segers.

China probeert niet zijn systeem op te leggen

Volgens Pieke speelt voor China vooral het conflict met de VS, met Europa als speelbal daartussen. In die strijd probeert China niet de superioriteit van zijn systeem te bewijzen of op te leggen. Van uitbuiting van Europese zwakte is volgens Pieke evenmin sprake, hoewel de Chinese leiders wel soft power inzetten om de reputatieschade voor het ontstaan van de crisis te verminderen. Pieke vreest voor een tweede corona-uitbraak in China, waar nog nauwelijks groepsimmuniteit is opgebouwd. De snelheid en kracht waarmee de Chinese economie zich kan herstellen zal bepalend zijn voor de voorsprong die het land neemt op de VS en Europa, aldus Pieke.

De Wijk meent dat de wereld het gevaar van het virus heeft onderschat en het wereldleiderschap van de VS voorbij is. Trump kijkt naar de Amerikaanse economie en beurskoersen, en heeft de instituties die nu hard nodig zijn ontmanteld. De gezondheidszorg is disfunctioneel, de waarschuwingen werden in de wind geslagen. Onder de entourage van Trump heerst een angstcultuur. Positief bekijkt De Wijk dan weer de astronomische financiële hulppakketten die “economisch orde op zaken hebben gesteld”. De wereld heeft wel een economische klap te verwerken, maar of die leidt tot het einde van de mondialisering is voor De Wijk de vraag.

Nederland is tegen Europese corona-obligaties

Vooral het commentaar van Segers die de sociale component aan de orde stelt is interessant. Maar anders dan Marc Vandepitte die hieronder aan het woord komt doet Segers geen pleidooi om de zwakkeren te ontzien. Intussen liet Nederland weten dat het mordicus tegen de uitgifte van Europese corona-obligaties is waar België en acht zuidelijke landen op aandringen. Met andere noordelijke lidstaten vreest Nederland te moeten opdraaien voor de problemen in het zuiden. Het gebrek aan solidariteit onder de lidstaten herinnert aan de manier waarop de Nederlandse minister Dijsselbloem, aangestuurd door de Duitse minister Schäuble, destijds Griekenland liet slikken of stikken.

In de G-7 ging het er al even kwalijk aan toe. In de slotverklaring moest voor de Amerikaanse minister Pompeo absoluut verwezen worden naar het Wuhanvirus. Zijn collega’s verwierpen die eis, die zij bestempelden als nodeloos verdelend op een moment waarop de wereld eensgezindheid nodig heeft. Pompeo vond het nodig te benadrukken dat het virus afkomstig is van de Chinese stad Wuhan, en dat de Chinese overheid een speciale verantwoordelijkheid had om de wereld te waarschuwen. De realiteit is echter dat iedereen het virus heeft onderschat, China geprobeerd heeft het virus in te dammen maar uiteindelijk de wereld voldoende tijd heeft gegeven om zich voor te bereiden.

In een interessant artikel stelt Marc Vandepitte dat de indamming van de pandemie het economisch leven grondig ontwricht. Voor Vandepitte moet men de astronomische geldinjecties waar De Wijk het over had zien als doping die de economie op termijn alleen maar zieker maakt. De geldinjecties en de onnatuurlijk lage rentevoeten hebben geleid tot een gigantische financiële bubbel en tot heel wat zombiebedrijven en -banken. Het financiële systeem is totaal verziekt, het bankwezen moet in handen komen van de overheid zodat we ons de perverse financiële crashes besparen en het spaargeld op een sociale en duurzame manier investeren, aldus Vandepitte.

Pleidooi voor een coronataks op de superrijken

Voor Vandepitte moet de crisis niet opnieuw worden afgewenteld op ‘gewone mensen’. De verliezen moeten niet worden gesocialiseerd, de winsten niet geprivatiseerd, aldus Vandepitte, die pleit voor een heuse coronataks op de superrijken. “Veertig jaar neoliberaal beleid heeft duizenden en duizenden miljarden dollars in belastingparadijzen opgeleverd. Dat ‘overschot aan kapitaal’ moet worden aangesproken”. Vandepitte’s pleidooi herinnert aan de taxshift in ons land die jobs moest creëren. De jobs kwamen er dankzij de hoogconjunctuur, niet aantoonbaar door de taxshift, de overwinsten bij de ondernemingen werden weggesluisd naar het buitenland, het begrotingstekort liep op tot meer dan €12 miljard, en de regering viel door een manoeuvre van de N-VA, de grootste regeringspartij.

Clingendael Spectator publiceerde een achtluik. Twee artikelen springen eruit. Stephan Slingerland schetst de kans op een fundamentele mentaliteitswijziging waarbij de mensheid zijn kwetsbaarheid en afhankelijkheid van de natuur realiseert. Goos Hofstee wijst op de mededeling van Iran vorige week dat in het land elke tien minuten iemand sterft door het coronavirus, en op de Amerikaanse buitenlandminister Pompeo die enkele uren later extra sancties op Iran afkondigt. Hoe kan de VS de kans missen om met één menselijk gebaar de impasse te doorbreken en te verhinderen dat Iraanse hardliners de bovenhand krijgen en het land kernwapens ontwikkelt, zo vraagt Hofstee zich af.

VRT-journalist Bert De Vroey wijst erop dat de desinformatie en schuldige minimalisering wekenlang van de Amerikaanse president kwam, hoewel die over uiterst waardevolle inlichtingenrapporten kon beschikken. En in een tweet van 24 maart zegt De Vroey dat er in de VS stemmen opgaan dat de economie belangrijker is dan de dood van bejaarden, en ook president Trump laat verstaan dat hij de economie niet te lang wil laten lijden.

Russische economische oorlogsvoering?

Voor VUB-hoogleraar internationale politiek Jonathan Holslag grijpen de Chinezen de Amerikaanse aanpak van de crisis aan om het Westen te beschuldigen van arrogantie en meten zij in de staatspers breed uit hoe westerse landen falen om het virus te bestrijden. Maar zit China er dan ver naast? Tegelijk wijst Holslag erop dat Rusland de crisis benut voor “heuse economische oorlogvoering”. Maar dat verhaal is toch iets genuanceerder. Rusland stapte uit de prijsafspraken met OPEC om de olieprijs te laten zakken zodat Amerikaans schalieolie niet meer kon concurreren. Dat is een legitieme zakelijke beslissing. Maar vervolgens overspoelde de onbesuisde Saoedische leider Mohamed bin Salman de wereldmarkt met goedkope olie om Rusland te treffen. Wie knippert het eerst?

UAntwerpen professor internationale politiek David Criekemans ijverde tot dusverre op Twitter vooral voor solidariteit binnen de EU en voor consequente maatregelen in eigen land. Blijkbaar verschijnt dit weekend in Het Belang van Limburg een interview van politiek journalist Timmie van Diepen met hem en Rob de Wijk. De mening van De Wijk kennen we al, we zijn dus benieuwd naar die van Criekemans. Haalt hij de Amerikaanse economische oorlog tegen Iran aan die in volle coronacrisis tot onevenredig veel doden leidt? Laat hij zich uit over de onhoudbare situatie van de Palestijnen in Gaza, de grootste openluchtgevangenis ter wereld waar de eerste coronagevallen al zijn gemeld? Heeft hij de tweet van Hanan Ashrawi gezien die erop wijst dat Palestijnen die in Israël uit werken gaan als vuilnis worden behandeld en worden weggestuurd bij de eerste ziekteverschijnselen?

Update 28 maart 2020 16:57 uur

Grosso modo zeggen De Wijk en Criekemans in HBVL: China grijpt de crisis aan om wereldwijd zijn invloed uit te breiden onder het mom van noodhulp. Jammer dat de interviewer niet doorvraagt: had China geen noodhulp moeten verlenen, zit China nu echt te wachten op meer invloed? Criekemans maakt het nog bonter: “de Chinezen hebben de schuld van ons coronaprobleem”, terwijl de oorsprong van het virus helemaal niet vast staat. Ook vreest hij dat China met militaire middelen zijn invloed zal versterken. Een bizarre stelling. China wordt omsingeld door Amerikaanse militaire bases en staat tegenover een NAVO dat een veelvoud uitgeeft aan ‘defensie’ in vergelijking met het Chinese budget.

Criekemans krabt de bovenlaag weg van de financieel-economische problemen die we door de crisis mogen verwachten, maar raakt niet tot de kern. Voor hem moet de globalisering op de schop, maar over het verziekte financiële systeem waar Vandepitte het over had, over banken die het niet redden, de verwoestende kettingreactie daarvan op de economie, en wie dan de rekening betaalt, zegt hij niets. Voor hem is “het slechtste scenario” waarin we worden “gedwongen om te kiezen voor of tegen China” niet onrealistisch. Blijkbaar ziet hij niet een derde weg, een serieuze reorganisatie en inkrimping van de EU tot een slagvaardige Unie die zich losmaakt van de knellende band met de VS en de NAVO, een scenario dat leidt tot een multipolaire wereld waarin geen van de grootmachten de lakens uitdeelt.

En geen van beide hoogleraren wijst op de onmenselijke Amerikaanse sancties op Iran in volle coronacrisis, en al evenmin op de onhoudbare situatie van de Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Om maar niet te spreken over het schandalige falen van het gezondheidssysteem in de Verenigde Staten, waar vooral de zwakkeren het slachtoffer van worden.

Update 11 april 2020 11:12 uur

De 7e alinea van dit artikel meldt de opmerking van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Pompeo dat de Chinese overheid een speciale verantwoordelijkheid had om de wereld te waarschuwen. En de update van 28 maart citeert David Criekemans: “de Chinezen hebben de schuld van ons coronaprobleem”, terwijl de oorsprong van het virus helemaal niet vast staat. VRT-journalist Bert De Vroey (11e alinea) had gelijk. Het Witte Huis heeft wekenlang de waarschuwingen in de wind geslagen. Geïnterviewd door Amy Goodman op Democracy Now! op 10 april zegt Noam Chomsky hierover:

“December 2019 informeerde China de WHO over patiënten met longontstekingachtige verschijnselen. Op 7 januari 2020 liet China de WHO en de wetenschappelijke wereld weten dat het om een SARS-achtig coronavirus ging, en gaf details vrij over de sequentie, het genoom. Amerikaanse inlichtingendiensten probeerden januari en februari het Witte Huis te waarschuwen voor een grote pandemie, maar niemand wou luisteren. Eind januari had ook Peter Navarro, een hooggeplaatste ambtenaar, het Witte Huis een niet mis te verstaan bericht gestuurd waarin hij zei dat dit een reëel gevaar is. Maar zelfs hij kon de impasse niet doorbreken”.

Geconfronteerd met honderdduizenden besmettingen en meer dan tienduizend doden, legt Trump ijskoud de schuld bij de WHO. Maar een nuchtere analyse kan enkel tot de conclusie komen dat sprake is van een totaal disfunctionele regering-Trump die de collectieve gezondheidszorg tot op het bot heeft uitgekleed. In hetzelfde interview wijst Chomsky erop dat de president oktober 2019, in een ultieme neoliberale opwelling, ‘Predict’ de nek had omgedraaid, het USAID-project dat zich in derdewereldlanden, inclusief China, bezig hield met het vroegtijdig opsporen van nieuwe virussen die tot een pandemie zouden kunnen leiden.

Hoe Rusland de lat voor een aanval op Iran hoog legt

President Putin, aboard the guided missile cruiser Marshal Ustinov during the joint exercises of the Northern and Black Sea fleets, January 9-10, 2020. Photo Credit: kremlin.ru


De Iraanse tegenaanval toont de kwetsbaarheid van Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten, en kan enkel leiden tot hun vertrek. Terwijl Rusland Iran voorziet van middelen om zich tegen Amerikaanse agressie te verdedigen maakt het Pentagon zich op voor een catastrofale confrontatie met Iran.

Op 8 januari voerde Iran een raketaanval uit op de militaire vliegbasis Ain al-Asad in Irak waar Amerikaanse militairen waren gelegerd, als vergelding voor de liquidatie van de Iraanse generaal Qassem Suleimani. Iran had de VS tevoren gewaarschuwd, zodat de Amerikaanse manschappen zich tijdig in veiligheid konden brengen. Uit luchtfoto’s blijkt de uiterste precisie waarmee de aanvallen werden uitgevoerd. “Het was niet de bedoeling om slachtoffers te maken. Toch is de schade die we aangericht hebben groot: de VS kon onze raketten niet uit de lucht schieten. Dat toont hoe kwetsbaar de Amerikanen zijn”, aldus de Iraanse buitenlandminister Javad Zarif. En nog een vernedering: grootmacht Amerika heeft voor het eerst in zijn bestaan een militaire aanval onbeantwoord moeten laten.

De Amerikaanse president Donald Trump deed er alles aan om het incident te bagatelliseren. Maar veertien dagen na de aanval liet het Pentagon weten dat 34 Amerikaanse militairen traumatisch hersenletsel hadden opgelopen. Trumps geringschattende opmerkingen hebben geleid tot woedend protest, niet enkel van Amerikaanse veteranen, maar ook van militairen in actieve dienst. Veterans of Foreign Wars, een organisatie die Trump in het verleden heeft gebruikt als achtergrond voor zijn rechtse campagnetirades, heeft aangedrongen op excuses van de Amerikaanse president voor zijn opmerkingen. Binnen het Amerikaanse leger heeft Trump zich dus niet populair gemaakt

De liquidatie van Suleimani, door buitenlandminister Pompeo met veel bravoure bekendgemaakt met de mededeling dat Amerika daarmee veel veiliger was geworden, leidt onherroepelijk tot het vertrek van de Amerikaanse troepen uit Irak en mogelijk ook het kleine contingent uit Syrië. Het Iraakse parlement drong in een motie al aan op dat vertrek. De absurde verklaring van Trump dat Irak dan zou moeten betalen voor de Amerikaanse ‘peperdure’ bases zullen we dan maar naast ons neerleggen. De bonus voor Iran is tevens het feit dat de moord op de geliefde Iraanse generaal de Iraanse bevolking heeft verenigd, ondanks alle ellende van de sancties.

Precisie van Iraanse raketten

Maar de Amerikanen moeten zich het meest zorgen maken over de uiterste precisie van Iraanse raketten. Iran beschikt niet over een eigen navigatiesatellietsysteem in de ruimte. Vandaag zijn er daar maar vier van: een Amerikaans, een Europees, een Russisch en een Chinees systeem. De Amerikaanse en Europese systemen zijn no go voor Iran. Waarschijnlijk maakt Iran dus gebruik van GLONASS, het Russische of BeiDou, het Chinese systeem. Even raadselachtig is waarom Iran wel bevestigt dat het twee Russische TOR-M1 luchtafweerraketten heeft afgevuurd, maar niet dat daarmee de Oekraïense Boeing werd neergehaald. Nu de TOR-M1 op een satellietgevolgd en van radar voorzien onafhankelijk functionerend rupsvoertuig staat is de vraag of dit luchtafweersysteem toegang had tot GLONASS.

Tegen deze achtergrond moet ook het ongepland bezoek opvallen op 7 januari, aan de vooravond van de Iraanse raketaanval, van president Vladimir Poetin aan de Syrische president Bashar al-Assad. En op 9 januari, de dag na de Iraanse raketaanval, was Poetin aanwezig bij omvangrijke Russische marine-manoeuvres in de Zwarte Zee met verscheidene raketlanceringen. Het was een indrukwekkend staaltje van de Russische militaire macht: MiG-31 jachtvliegtuigen lanceerden Kinzhal hypersonische raketten op oefendoelwitten, en marineschepen schoten Kalibr kruisraketten en andere wapens af. Meer dan 30 oorlogsschepen en 39 vliegtuigen, waaronder verschillende Tu-95 strategische bommenwerpers, namen deel aan de oefening.

Ook op 9 januari deed zich voor de kust van Iran een treffen voor tussen een Amerikaanse torpedojager en een Russisch spionageschip dat blijkbaar de Amerikaanse vloot schaduwde. Dit alles duidt erop dat Rusland de situatie rond Iran nauwlettend in het oog houdt, en klaar is voor elke militaire calamiteit. Mogelijk heeft Iran afspraken met Rusland voor het delen van inlichtingen. De Russische minister Sergey Lavrov heeft 17 januari een tipje van de sluier opgelicht met zijn opmerking dat Iran per ongeluk het Oekraïense vliegtuig had neergeschoten op een moment dat Teheran horendol werd van berichten over VS stealth-jagers. “Volgens onbevestigde berichten zaten er minstens zes F-35’s in de lucht vlak bij de Iraanse grens. Dat verklaart de stress aan Iraanse zijde”, aldus Lavrov.

Rusland voorziet Iran van elektronische oorlogsmiddelen en andere hoogwaardige wapens

De boodschap van de Russen is duidelijk. Het zal niet militair ingrijpen in een Amerikaans-Iraans conflict. Maar het legt de lat voor een dergelijk conflict wel zeer hoog. Het doet er alles aan om Iran te helpen zich te verdedigen tegen Amerikaanse agressie, door het te voorzien van elektronische oorlogsmiddelen en andere hoogwaardige wapens die het militaire kostenplaatje voor de VS enorm de hoogte kan injagen, zoals we 8 januari hebben gezien. De Russische steun aan Iran irriteert Washington duidelijk. Dat maakt het optreden van Amerikaanse troepen duidelijk die recent in Noordoost-Syrië tot vier maal toe Russische konvooien in Noordoost-Syrië hebben geblokkeerd.

De kou is dus niet van de lucht. Na de Iraanse raketaanval hingen er niet enkel Amerikaanse F-35’s in de lucht, maar er zouden ook kruisraketten zijn afgevuurd. Dat bleek een vals alarm, dat echter niet tijdig kon worden verspreid omdat een Amerikaanse cyberaanval de communicatienetwerken van Iran had laten vastlopen. Zo kon het Oekraïense passagiersvliegtuig door de Iraanse luchtverdediging worden gezien als een Amerikaans gevechtsvliegtuig. Het Pentagon heeft Trump dan kunnen overtuigen dat het Amerikaanse leger nog niet klaar was voor een oorlog met Iran, maar het treft wel de nodige voorbereidingen voor zo’n catastrofale confrontatie.

De politieke agenda van Human Rights Watch

Hong Kong protests. Photo: Studio Incendo / Wikimedia Commons


Human Rights Watch (HRW) probeert in Hong Kong de volksopstand aan te wakkeren. Het veroordeelt het Chinese politieke systeem en waarschuwt voor het existentiële gevaar van de groeiende politieke invloed van China in de wereld. Daarmee voert HRW een politieke agenda uit en schiet het in eigen voet.

De Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) spreekt in haar jaarverslag een vernietigend oordeel uit over de Chinese regering, en roept de internationale gemeenschap op om zich te verzetten tegen “de wrede, alomtegenwoordige onderdrukking van China”. In niet mis te verstane woorden veroordeelt HRW de behandeling van de Oeigoerse moslims, en waarschuwt dat de groeiende politieke invloed van China in de wereld een “existentiële bedreiging voor het internationale mensenrechtenstelsel” vormt. De politie van Hong Kong gebruikt “buitensporig geweld” en beperkt “de vrijheid van vergadering steeds meer”, aldus het rapport, dat ook Hong Kong’s pro-Beijing leider Carrie Lam fel bekritiseert voor het weigeren van een onafhankelijk onderzoek naar politiemisbruiken.

Het lijkt erop dat HRW zich voor het karretje van Washington laat spannen. Het moet niet verwonderen dat het hoofd van de organisatie, Kenneth Roth, zondag de toegang werd geweigerd tot Hong Kong, waar hij ongetwijfeld met veel tamtam het rapport zou lanceren. China kondigde vorige maand sancties aan tegen HRW en andere Amerikaanse ngo’s. Dat was een tegenmaatregel tegen de Amerikaanse Hong Kong Human Rights and Democracy Act, die anti-regeringsprotesten in Hong Kong ondersteunt en China bedreigt met sancties voor mensenrechtenschendingen. Volgens Beijing sponsoren de ngo’s de anti-regeringsprotesten in Hong Kong die de stad al ruim een half jaar teisteren, en moedigen zij het geweld daarbij aan.

Mensenrechten hebben een lage prioriteit

Over het politieke systeem in China kunnen we kort zijn. De Communistische Partij regeert het land sinds 1949 met ijzeren hand. China is nooit een democratie geweest, en onder president Xi Jinping vertoont de overheid totalitaire trekken. Mensenrechten hebben er een lage prioriteit. Het land eigent zich de Zuid-Chinese Zee toe, maakt via het Zijderouteproject tientallen landen in belangrijke mate economisch afhankelijk, en legt elke kritiek van het Westen naast zich neer. China bouwt hard aan een toekomst als moreel, politiek en economisch centrum van de wereld. Het moet dan niet verwonderen dat bestaande grootmachten als de VS en de EU zich zorgen maken. Maar mensenrechtenorganisaties die zich zo doorzichtig als HRW door grootmachten laten gebruiken schieten zichzelf in de voet.

Ook bij de kwaliteit van de democratie in Europa kunnen we kanttekeningen maken. De EU-lidstaten staan steeds meer van hun soevereiniteit af aan onverkozen bureaucraten in Brussel die worden gecontroleerd door Europarlementariërs die luisteren naar hun nationale partijvoorzitters. En over de berichtgeving moeten we ons ook niet teveel illusies maken. De concentratie in de mediawereld zorgt ervoor dat nog maar heel weinig mensen het nieuws maken en commentaar schrijven. Het is net nog geen monopolie, maar toch wel een oligopolie van mediamensen die elkaar kennen en de violen op elkaar afstemmen. Van de vierde macht ziet men nog maar heel weinig kritiek op het overheidsbeleid.

In Amerika is van een democratische samenleving al helemaal geen sprake meer. Het is een land waar bij verkiezingen uitgekookte lieden de grenzen tussen kiesdistricten verschuiven, hele groepen kiezers worden uitgesloten, een dubieus figuur als Trump zonder de popular vote te winnen president kon worden, en zijn tegenstrever op slinkse wijze de voorverkiezingen naar haar hand kon zetten. Terzijde: met Clinton als president zal menig wereldburger evenmin gelukkig zijn geweest. Amerika onder Trump is ook het land dat zich het recht voorbehoudt om overal ter wereld tegenstanders per drone standrechtelijk te liquideren, het Internationaal Strafhof niet erkent, het internationale recht naast zich neerlegt en een potje maakt van internationale instellingen als de Verenigde Naties.

Verziekt Amerikaans politiek systeem

De Amerikaanse historicus Mike Lofgren, die na een carrière van 30 jaar als stafmedewerker bij de Republikeinse partij zijn buik vol had en ontslag nam, schetste in 2011 in een geruchtmakend artikel een scherp en ontluisterend beeld van de Amerikaanse politieke verhoudingen. Het politieke systeem wordt verziekt door financiële bijdragen van ondernemingen. Een kandidaat moet meer dan een miljard dollar bijeenbrengen om te kunnen dingen naar het presidentschap. Om dan in de communicatie naar potentiële kiezers afhankelijk te zijn van media die in handen zijn van een heel beperkt aantal machtige lieden die als groep ook wel als de Deep State worden aangemerkt.

Het zijn niet langer vooral Republikeinen die andere landen de les spellen over democratie, de Democraten doen daar even hard aan mee. Dat de VS democratie moest brengen in het Midden-Oosten was de hypocrisie ten top. In de VS mogen dit soort deplorables niet eens gaan stemmen. De minderheidsgroepen in Amerika zijn geen “echte Amerikanen”. Het zijn raciale minderheden, immigranten, moslims, holebi’s, soms ook intellectuelen. De gekleurde Obama werd als presidentskandidaat niet serieus genomen. Het is reactionaire en paranoïde kletspraat die de laagste instincten van het kiezerspubliek voedt. Het is het kiezerspubliek dat Trump door dik en dun blijft steunen, wat hij ook uithaalt.

Toegegeven, China wordt niet democratisch bestuurd en er schort in dat land heel wat aan de mensenrechten. Maar HRW-voorman Kenneth Roth moet niet denken dat hij in China of Hong Kong indruk maakt met een mantra dat zijn oorsprong vindt in de door de Deep State opgestelde agenda van het Amerikaanse Witte Huis, Pentagon en CIA.