NAVO, geostrategisch wapen tegen China

An F/A-18F Super Hornet assigned to the Black Knights of Strike Fighter Squadron (VFA) 154 flies over the aircraft carrier USS Theodore Roosevelt (CVN 71), June 17, 2020. The Theodore Roosevelt Carrier Strike Group is on a scheduled deployment to the Indo-Pacific. (U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 3rd Class Zachary Wheeler/Released)


De NAVO verdedigt zijn bestaansrecht krampachtig. De nieuwe vijand is China. De opkomende wereldmacht is echter al compleet militair omsingeld. Het voortbestaan van de alliantie is na de val van de muur niet enkel een aberratie, maar ook een potentiële bron van groot onheil. De stekker moet uit de NAVO.

Een van de kerntaken van het Egmontinstituut is “voorlichting van de publieke opinie”. Als Stichting in de schoot van het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken is de informatie die het instituut verspreidt niet onafhankelijk. Men moet die dus met een flinke korrel zout nemen. Dat geldt specifiek voor het regelmatig herhaalde pleidooi voor Europese strategische autonomie en een Europees leger. PESCO moet voor het instituut een instrument worden om Europese militaire macht te projecteren. Daarmee gaat Egmont verder dan de NAVO. De website van Buitenlandse Zaken zegt daarover: “België hecht veel belang aan het defensieve [cursivering door de redactie] karakter van het bondgenootschap.” Dat is een statement waar men kanttekeningen bij mag maken.

Europese macht projecteren, in PESCO- of NAVO-verband, is heel wat anders dan defensief optreden. Sinds de val van de muur, voor UAntwerpen professor Tom Sauer de belangrijkste gebeurtenis in de internationale politiek sinds 1945, is de NAVO als alliantie blijven voortbestaan, en dat is volgens Sauer een aberratie in de internationale politiek. “Allianties horen ophouden te bestaan in tijden van vrede”, aldus Sauer. Sindsdien heeft de NAVO naarstig gezocht naar argumenten om haar voortbestaan te verdedigen. Op 8 juni maakte NAVO secretaris-generaal Jens Stoltenberg in een toespraak nog eens duidelijk hoezeer de alliantie op zoek is naar vijanden om haar wankele bestaansrecht te rechtvaardigen.

Confrontatie van China is moeilijk te rijmen met de core business van collectieve defensie

Voor het eerst nam Stoltenberg China op de korrel. “De opkomst van China betekent een verschuiving van het machtsevenwicht in de wereld, brengt de race naar economische en technologische suprematie in een stroomversnelling, bedreigt open samenlevingen, individuele vrijheden en onze manier van leven,” aldus de secretaris-generaal. Een confrontatie van China is toch moeilijk te rijmen met de core business van collectieve defensie. “China heeft het tweede grootste defensiebudget, ontwikkelt raketten die ons kunnen treffen, speelt mee in cyberspace, is actief in het noordpoolgebied en in Afrika. Het land investeert in onze kritieke infrastructuur en werkt steeds nauwer samen met Rusland. Dat alles heeft veiligheidsgevolgen voor de bondgenoten, en dus moeten we reageren,” aldus nog Stoltenberg.

Met ruim 22.000 km heeft China de langste landgrens ter wereld, en een kustlijn van 14.500 km (de Amerikaanse kustlijn is 19.900 km). Het hoeft geen betoog dat dergelijke omvangrijke grenzen een grote verdedigingsmacht vergen, temeer daar de VS met een keten luchtmachtbases en marinehavens de perfecte strop legt rond de nek van zijn rivaal. Een Australische denktank meent dat de Chinese precisieraketten in de eerste uren van een conflict de Amerikaanse militaire bases in de regio gemakkelijk een kopje kleiner kunnen maken. Het Chinese arsenaal langeafstandsraketten ondermijnt het Amerikaanse primaat in de regio, aldus de denktank, die meer investeringen in militaire middelen ziet als remedie.

Stoltenberg laat zich voor het karretje van Washington spannen

Het is duidelijk dat hier geen rol is weggelegd voor de NAVO. De leden van het bondgenootschap hebben zich immers, met een verwijzing naar het Handvest van de Verenigde Naties, ertoe verbonden elk internationaal geschil vreedzaam te beslechten, en af te zien van elke dreiging met, of gebruik van, geweld. Met zijn dreigementen richting China laat Stoltenberg zich voor het karretje van Washington spannen. Wat is er mis met het feit dat Rusland en China “steeds meer samenwerken?” Heeft het Westen de afgelopen tientallen jaren Rusland niet zelf in de armen van China gedreven? Waarom mogen 30 landen in het Westen wel een militaire alliantie vormen, en het duo China en Rusland niet?

De gekte was compleet toen twee Amerikaanse senatoren vorige maand een Pacific Deterrence Initiative voorstelden om de Amerikaanse militaire inzet in Azië uit te breiden en “een sterk signaal af te geven aan de Chinese Communistische Partij dat het Amerikaanse volk zich inzet voor het verdedigen van Amerikaanse belangen in de Indo-Pacific.’ De wereld zou te klein zijn als de Chinese regering zou verklaren dat China zijn belangen in het Amerikaanse continent (militair) zal verdedigen. Als klap op de vuurpijl introduceerde senator Tom Cotton wetgeving getiteld ‘Forging Operational Resistance to Chinese Expansion (FORCE)’, dat Chinese plannen moet dwarsbomen om de VS uit de westelijke Stille Oceaan te verdrijven en de eenwording met Taiwan te realiseren.

Over het Chinese defensiebudget slaat Stoltenberg de plank mis. De NAVO als geheel besteedt vijf maal meer dan China. De bondgenoten geven miljarden uit aan “nieuwe capaciteiten” en NAVO-missies over de hele wereld. In massavernietigingswapens is de alliantie veruit superieur. Vijf Europese landen, waaronder Nederland en België, stationeren 150 Amerikaanse tactische kernwapens die tien tot twintig keer krachtiger zijn dan de bommen op Japan. Deze wapens moeten kunnen worden afgegooid door Europese gevechtsvliegtuigen. De Europese “partners” hebben niets te zeggen over deze wapens, Amerika houdt alle touwtjes in handen. En er wordt mee getraind: niet lang geleden nog in Kleine Brogel en in Duitsland, waarbij Nederlandse en Belgische gevechtspiloten betrokken waren.

Kwetsbaar voor een preëmptieve aanval

De stationering van tactische kernwapens in Europa past in de Amerikaanse strategie om de opkomst van China als wereldmacht te fnuiken. Europa voelt zich daar ongemakkelijk bij. In een tijd waarin demonisering van Rusland en China schering en inslag is, maken Europese landen die Amerikaanse kernwapens stationeren zich kwetsbaar voor een preëmptieve aanval mocht de Amerikaanse president alleen al (eenzijdig) beslissen die wapens in staat van paraatheid te brengen. In de diplomatieke wandelgangen luidt het dat Europa zich moet losmaken uit het Amerikaanse juk. Maar geopolitiek en geostrategisch kan de hopeloos verdeelde Europese Unie geen vuist maken. Het lijkt gedoemd om aan de hand te blijven lopen van America first.

Het Chinese nucleaire arsenaal wordt geschat op 290 kernwapens, nog geen 20% van de NAVO-kernwapens die op China staan gericht. Dan is het absurd om te spreken over een bedreiging van de wereldvrede. China’s arsenaal is er gekomen als antwoord op de Amerikaanse nucleaire dreiging. Amerikaanse atoombommenwerpers die de Zuid-Chinese Zee overvliegen en aanvalsoefeningen door tot de tanden gewapende torpedobootjagers en vliegdekschepen moeten China intimideren en een tegenactie uitlokken. De militaire omsingeling van China neemt steeds verder toe, en wordt gecombineerd met economische druk om de regering te verzwakken.

Stoltenberg mag dan beweren dat “de NAVO China niet ziet als de nieuwe vijand of een tegenstander,” maar de secretaris-generaal verliest elke geloofwaardigheid als hij tegelijk de alliantie oproept om op te treden tegen de “de veiligheidsgevolgen van de opkomst van China.” Het voortbestaan van de NAVO na het einde van de Koude Oorlog is niet enkel een aberratie, maar ook een potentiële bron van groot onheil. De peperdure alliantie kan op geen enkel wapenfeit bogen. De inzet in Afghanistan en Irak was een compleet fiasco. Stoltenberg moest zich doodschamen over zijn opmerking dat de NAVO er toch maar voor gezorgd heeft dat de Afghanen zelf het terrorisme kunnen bestrijden en hun land stabiliseren.

De stekker moet uit de NAVO. In het belang van de wereldvrede.

Geen Palestijnse staat, maar gelijke rechten voor iedereen in Israël

Flag in effigy of Marwan Barghouti, during World Social Forum held in Tunisia
Photo: Ashoola (Wikimedia Commons)


Israël staat niet boven het internationaal recht. Het land vreest voor de consequenties van een ICC-onderzoek. Na een mislukte poging een minderheidsregering te vormen stapte Gantz in een regering van nationale een­heid. Een Palestijnse staat komt er niet. De wereld moet zich hard maken voor gelijke rechten voor iedereen in Israël.

Nederland is in Europa sinds jaar en dag haantje de voorste om Israël in bescherming te nemen. Recent verzette een parlementaire meerderheid zich tegen een onafhankelijk onderzoek naar de bloed­baden aan het afscheidingshek in Gaza. Op 9 maart stuurde de Nederlandse Stichting Christenen voor Israël een urgente brief aan alle voorgangers en kerken in Nederland. Daarin roept de Stichting op om te bidden voor Israël en het Joodse volk. De aanleiding voor de op­roep was “de aankondiging van de Openbare Aanklager van het Internationaal Strafhof (ICC) om onderzoek te gaan doen naar vermeende oorlogsmisdaden van Israëlische lei­ders”.

Terwijl de Stichting spreekt van een beschuldiging van Israëli­sche leiders vraagt de VN-Mensenrech­tenraad slechts onderzoek naar het optreden van zowel Hamas als het Israëlische leger. Aanklager Fatou Bensouda vraagt de rechters enkel een ruling die het Strafhof de bevoegdheid geeft zo’n onderzoek op te starten. Vreemd genoeg plaatst de Stichting hetgeen zij een be­schuldiging noemt in de context van de “historische band van het Joodse volk met het land, en daarmee het legitieme bestaansrecht van Israël”. De internationale gemeenschap zou dat bestaansrecht “stelselmatig” ontkennen, Israël de­moniseren en be­stempelen als misdadig, en de Joden als de schuldigen aanduiden.1

Duitsland spreekt zich uit tegen een ICC-zaak tegen Israël

Nederlandse orthodoxe protestanten, die menen te leven in een tijd “waarin God Zijn be­loften aan het Joodse volk vervult”, zijn niet de enigen die het ICC-onderzoek willen verijdelen. Netanyahu, die het ICC zelfs antisemitisch noemt, heeft ook zijn andere Europese bondgenoten voor zijn karretje weten te spannen. Oostenrijk, Tsjechië, Hongarije, en Duitsland roepen om het hardst dat het ICC geen rechtsmacht heeft in een zaak tegen Israël. Duitsland, het machtigste land binnen de EU, sprak zich dan wel uit tegen Trumps deal of the century, maar ook tegen een ICC-zaak tegen Israël.

Duitsland legt het lot van de Palestijnen liever in handen van de Israëlische premier Netanyahu. Voor Duitsland geldt het internationaal recht blijkbaar niet voor de Palestijnen. Israël en Duitsland dwarsbomen het ICC, uitloper van de Neurenberg-processen. Duitsland, dat voortdurend verkondigt de les­sen uit de Tweede Wereldoor­log ter harte te nemen, verhindert een internationale rechtbank om oorlogsmisdaden van Israëli’s en Pa­lestijnen te onderzoeken.2 De hysterische reactie van Israël op de aankondiging van het ICC vloeit niet voort uit het ge­bruikelijke arrogante vertrouwen op zijn macht, maar uit angst voor consequenties voor de onderdrukking van de Palestijnen.

Na de verkiezingen van 2 maart slaagde Gantz er niet in een minderheidsregering te vormen. Zijn positionering deugde niet. Hij had kiezers moeten aanspre­ken met een geweten, die deep inside wel weten dat dít Israël het niet haalt. Hij had de deur kun­nen openzetten voor verzoening tussen Israëlische Joden, moslims en christenen, het startschot geven voor een maatschappelijk debat rond dat thema. Hij had moeten aankondigen een verrassende nieuwe weg te willen inslaan door de Palestijnse Nelson Mandela, Fatah-leider Marwan Bar­ghouti3, vrij te laten, en in de voetsporen te willen treden van Frederik Willem de Klerk, de man die de apartheid in Zuid-Afrika afschafte.

Geen nieuwe weg

Uiteindelijk werd de verkie­zing van 2 maart niet een kantelpunt in meer dan 70 jaar onrecht voor de Palestijnen. Op 17 mei 2020 gaf het Israëlisch parlement groen licht voor een regering van nationale een­heid. Netanyahu leidt de regering de eerste 18 maanden, waarna Gantz het roer overneemt. Gantz, die bij herhaling geweigerd had onder Netanyahu in een kabinet te zitten, liet weten dat dit niet zijn droomregering is. Zijn partij Blauw-Wit viel onmiddellijk na zijn ommezwaai uiteen. Zijn voormalige colle­ga’s beschikken over meer zetels in het parlement dan hij, en heb­ben al een harde oppositie aangekondigd. Dat belooft weinig goeds voor de stabiliteit van de nieuwe regering.

Vandaag, een week na de regeringsvorming, moest voor het eerst in de Israëlische geschiedenis een zittende premier voor de rechter verschijnen, beschuldigd van fraude en corruptie. Ne­tan­yahu, die er niet in slaagde de rechtsgang te blokkeren, zal proberen zijn proces jaren te laten aanslepen. Voor de juist nieuw be­noemde – en fervent Netanyahu-getrouwe – parlementsvoorzitter Yariv Levin deugt het Israëlische rechtssysteem niet. Tegelijk in­spireert de zijn onschuld uitschreeuwende premier tot gewelddadig straat­protest. Het zijn bedenkelijke ontwikkelingen in wat moet door­gaan voor een rechtsstaat.

Het coalitieakkoord tussen Netanyahu en Gantz voorziet in de eerste plaats in maatregelen in verband met de coronacrisis, maar ook het issue van de annexatie van delen van de Westelijke Jordaanoever, waar zo’n 3 miljoen Palestijnen wonen, is prominent vermeld: de premier mag per 1 juli de annexatie aan het kabinet voorleggen, en vervolgens voor goedkeuring aan het parlement. Het staat vast dat het parle­ment de annexatieplannen steunt. Het is een belangrijke speerpunt van Netanyahu, en speelt de herverkiezing van de Amerikaanse pre­si­dent Donald Trump in de kaart.

Geen overhaaste annexatie

Opvallend genoeg noemde de Amerikaanse minister van Bui­ten­landse Zaken Mike Pompeo in de krant Israel Hayom de geplan­de annexatie, die strijdig is met het internationaal recht, een “Isra­ëlische beslissing” die niet overhaast moet worden genomen, en moet resulteren in een situatie die strookt met de vredesvisie van de Amerikaanse president. De annexatie kent in Israël ook tegenstan­ders. Ruim tweehonderd afgezwaaide officieren uit het leger en de veiligheidsdiensten tekenden een verklaring waarin zij de regering waarschuwen dat de plannen de vredesovereenkomst met Jordanië op het spel kunnen zetten en een Palestijnse volksopstand zouden kun­nen uitlokken.

Het impromptu bezoek van Pompeo duidt erop dat Israël misschien geen stappen moet zetten zonder overleg met de Palestijnen. Mogelijk legt de waarschuwing van de Jordaanse koning Abdoellah gewicht in de schaal. Die zag in de Duitse krant Der Spiegel een “enorm conflict” in het verschiet en een mogelijke op­zeg­ging van het vredesverdrag met Israël als de annexatieplannen worden uitgevoerd. De koning had eerder al gewezen op de sterk verslechterde banden tussen Israël en Jordanië. Ook de Israëlische krant Haaretz waarschuwt4: Amerikaanse erkenning van Israëlische soevereiniteit over de nederzettingen is geen verzekeringspolis die Israël toelaat een­zijdig Palestijns land in te lijven.

Omverwerping van de Jordaanse mo­narchie?

De op annexatie beluste rechtse Israëlische leiders lijken zich niet te laten afschrikken door potentiële conflicten met de Pales­tijnen of Jordaniërs. Zij zien in de omverwerping van de Jordaanse mo­narchie een kans om Jordanië om te vormen tot een Palestijnse staat. Maar zo’n vaart zal het niet lopen. Een kruis over het koningschap in Jordanië zet ook de dictatuur van het daaraan verwante huis Saud in Saoedi Arabië op losse schroeven. Niet voor niets schrijft het akkoord tussen Netan­yahu en Gantz voor dat uitvoering van het plan-Kushner, het Amerikaanse annexatieplan, geen gevolgen mag hebben voor de stabiliteit in de regio en voor de lopende vredesakkoorden.

Moeten we hopen dat het plan-Kushner een stille dood sterft? Ja, omdat annexatie in strijd is met het internationaal recht, maar nee omdat annexatie Israël de jure soevereiniteit geeft over Palestijnse gebieden waar het de facto al de macht uitoefent, en waar het de Palestijnen onder internatio­naal recht volledige burgerrechten moet verlenen. De realiteit is dat een Palestijnse staat in de zin van het inter­nationaal recht, met volledige zeggenschap over zijn grondgebied, lucht­ruim, en maritieme grenzen, door de jarenlang aanslepende en door de internationale gemeenschap gedoogde feiten op de grond niet langer haalbaar is. Het ‘vredesproces’ was nooit echt gericht op een Palestijnse staat.5

Waar het per saldo om moet gaan is dat de in­ter­nationale gemeenschap Israël aan de schandpaal nagelt voor het feit dat het een apartheidsstaat is waar de helft van zijn onder­danen elementaire burger- en mensenrechten moeten ontberen. Dat is waar de Europese Unie zich hard voor moet maken. Niet voor een reeks verbrokkelde Bantoestans onder de valse noemer ‘Pa­les­tijnse staat’, waar de bevolking als slaaf afhankelijk blijft van de Israëlische meesters. Europa moet de Israëlische apartheid even hartstochtelijk bestrijden als destijds de Zuid-Afrikaanse, wars van elke Amerikaanse druk.

Dit artikel is een uittreksel uit de geactualiseerde epiloog van mijn boek ‘Het zionistische project Israël. Etnisch zuiver of binationaal gidsland?’

1 ‘Brief aan kerken: bid voor Israël’, in Christenen voort Israël, 9 maart 2020, https://christenenvoorisrael.nl/2020/03/brief-aan-kerken/

2 Greg Wilpert interview met Norman Finkelstein: ‘Germany Plays Key Role in Undermining ICC Case Against Israel’, in The Real News, 5 maart 2020, https://therealnews.com/stories/germany-role-undermining-international-criminal-court-case-israel

3 Lookman, Paul: ‘Kan “de Palestijnse Nelson Mandela” de impasse doorbreken?’, in Geopolitiek in perspectief, 12 juli 2010, https://geopolitiek-in-perspectief.blogspot.com/2010/07/kan-de-palestijnse-nelson-mandela-de.html

4 Editorial: ‘Jordan King’s Warning About Annexation’, in Haaretz, 17 mei 2020, https://www.haaretz.com/opinion/editorial/jordan-king-warning-israel-annexation-west-bank-1.8851024

5 Weiss, Philip: ‘Peace process was never intended to give Palestinians a state — true confessions from Council on Foreign Relations’, in Mondoweiss, 22 mei 2020, https://mondoweiss.net/2020/05/peace-process-was-never-intended-to-give-palestinians-a-state-true-confessions-from-council-on-foreign-relations/

Voor de Europese Unie is het nu of nooit

Foto: print screen van de VRT-programma’s TerzakeTV 13 april 2020 (links) en De Afspraak 20 maart 2020 (rechts)


De Franse president slaat in de coronacrisis een beter figuur dan Belgische politici. Maar geostrategisch lijkt Macron een unieke kans te missen om de EU vooruit te stuwen: hij kan in volle crisistijd de Unie ertoe aanzetten de Amerikaanse sancties tegen Iran naast zich neer te leggen, en volop in dat land te investeren.

Terzake, het Vlaams duidingsprogramma van de VRT, zond gisteren de toespraak uit van de Franse president Emmanuel Macron waarin hij aankondigde dat de lockdown in Frankrijk wordt verlengd tot 11 mei. Omdat de situatie met kinderen in achtergestelde wijken onhoudbaar wordt gaan vanaf dan scholen en kinderdagverblijven weer open. In functie van de resultaten wordt dan ook beslist over aanpassing van de regels van de lockdown. Heropstart van de economie heeft dan de hoogste prioriteit. De horecasector en bioscopen, theaters, concertzalen en musea gaan 11 mei nog niet open. Massa-evenementen kunnen niet vóór half juli, en dat heeft gevolgen voor de Tour de France.

Om 20:39 uur, onmiddellijk na de uitzending, lanceerde Isabel Albers, redactiedirecteur van de Belgische krantencombinatie DeTijd/L’Echo, de volgende tweet:

“Kijkend naar Emmanuel Macron, vraag je je af waar het politiek leiderschap vandaag in ons land zit. Na deze gezondheidscrisis komt een economische crisis. Voeg daar een politieke bij”.

De boodschap van mevrouw Albers is duidelijk: terwijl de Franse president met een boodschap komt die de burgers perspectief biedt, blijven in ons land politici in verantwoordelijke posities, zoals die van burgemeester van een grote stad, in volle coronacrisis politieke spelletjes spelen met de coronamaatregelen van de interim-minderheidsregering die zij officieel steunen. “Het spijt me dat de advertentie over ‘niet handhaven’ een verkeerd beeld heeft opgeleverd, mea culpa”, aldus het flauwe excuus van de Antwerpse burgemeester Bart De Wever, tevens voorzitter van de N-VA, met 24 zetels de grootste partij in het Belgisch federaal parlement.

Macron tikt zijn Iraanse collega op de vingers

Maar als het gaat om coronaproblematiek buiten Frankrijk is de Franse president blijkbaar niet in staat om zich een groot staatsman te tonen en de nodige empathie op te brengen. In een telefoongesprek van 8 april liet Macron zijn Iraanse collega Hassan Rohani weten dat de internationale gemeenschap een gezamenlijke inspanning moet doen om de verspreiding van het coronacrisis te bestrijden, maar Iran ondanks de crisis zijn nucleaire verplichtingen moet respecteren. Rohani was akkoord met het eerste deel van Macrons oproep, ging niet in op het tweede, en vroeg steun in de coronacrisis. “Zonder internationale steun kunnen wij deze kritieke fase niet de baas”, aldus de Iraanse president.

Iran is bijzonder zwaar getroffen door het coronavirus. Volgens Worldometer heeft de uitbraak in Iran bijna 75.000 mensen besmet en 4.600 gedood. Sommige bronnen wijzen erop dat de werkelijke cijfers mogelijk veel hoger zijn als gevolg van onderrapportage. Zoals eerder gemeld heeft de Amerikaanse buitenlandminister Pompeo midden de crisis nog eens extra sancties afgekondigd op een land dat toch al moet afrekenen met verlammende sancties die neerkomen op economische oorlogsvoering. “Hoe kan de VS de kans missen om met één menselijk gebaar de impasse te doorbreken”, zo vroeg de Nederlandse Clingendael-onderzoekster Goos Hofstee zich af.

Iran zit niet te wachten op Amerikaanse liefdadigheid

De Amerikaanse president Donald Trump heeft Iran humanitaire hulp aangeboden, maar Iran heeft dat aanbod afgewezen. Iran zit niet te wachten op “liefdadigheid” van Trump, zo liet minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Javad Zarif 7 april op Twitter weten. “Wat we willen is dat hij niet langer Iran verhindert olie en andere producten te verkopen. Iran moet onverlet in eigen behoeften kunnen voorzien, en betalingen doen en ontvangen”, aldus Zarif. In zijn telefoontje prees Macron INSTEX aan, het EU-instrument van januari 2019 dat een antwoord moest bieden op de Amerikaanse sancties tegen Iran. In dat kader werd echter pas begin april 2020 een eerste transactie gerealiseerd: Duitse medicijnen ter waarde van €500.000.

Seyed Mohammad Marandi, professor Noord-Amerikaanse studies aan de Universiteit van Teheran, reageert op het bericht van de Amerikaanse nieuwszender CNN dat Zuid-Korea vandaag 600.000 Covid-19-testkits naar de VS stuurt. Volgens Marandi zet het Amerikaanse regime het virus via de sancties in als wapen tegen Iran. Tegelijk wijst Marandi erop dat de president van Zuid-Korea en de Japanse premier Iran belemmeren in zijn strijd tegen het virus door miljarden dollars aan Iraanse activa te blokkeren in opdracht van het Trump-regime. Korea stuurt grote hoeveelheden testkits naar de VS, maar helpt COVID-19 te bewapenen tegen Iran, aldus nog Marandi.

Groen licht voor investeringen in Iran

Als we de Nederlandse hoogleraar internationale politiek Rob de Wijk mogen geloven is het wereldleiderschap van de VS voorbij. Hier ligt een uitgelezen kans voor de EU. De Unie kan de stelling van De Wijk testen door het lamlendige INSTEX-instrument te begraven, publiek te verklaren dat het de Amerikaanse sancties tegen Iran naast zich neerlegt, zijn bedrijfsleven groen licht te geven voor investeringen in Iran en ondernemingen garanties te verstrekken tegen Amerikaanse strafmaatregelen. Onder Trump is de VS erin geslaagd zowat al zijn bondgenoten tegen zich in het harnas te jagen. In volle economische crisis en vlak voor de presidentsverkiezingen kan de regering-Trump er geen openlijke economische oorlog met Europa bij hebben.

Verzet dus tegen de Amerikaanse hegemoon op een moment waarin die kwetsbaar en op zijn retour is. Dat zou de strategie moeten zijn van Europa, van een Franse president die de pretentie heeft de EU naar een nieuwe toekomst te leiden. Als dat initiatief er niet komt krijgen de pessimisten gelijk, blijft de EU speelbal tussen Oost en West, en verkleint de overlevingskans van de Unie.

Geopolitieke opiniemakers over de coronacrisis

A checkpoint for the local Qusin Emergency Committee at the southern entrance to the village, in implementation of the Palestinian government’s decision to impose mandatory quarantine as a result of the Corona virus pandemic in Palestine. Photo: أمين, Wikimedia Commons.


Het coronavirus leidt tot een wereldwijde pandemie die het leven van veel mensen bedreigt. Tegelijk luidt de crisis fundamentele geopolitieke veranderingen in. De EU blijft in gebreke, en het Amerikaanse leiderschap laat het afweten. Welke machtsverschuivingen liggen volgens onze opiniemakers in het verschiet?

Het Covid-19 virus leidt tot een wereldwijde crisis. Overheden, geadviseerd door wetenschappers, nemen maatregelen die de ziekte moeten indijken, maar ook gevolgen hebben voor onze welvaart en de manier waarop wij in de toekomst op deze wereld met elkaar zullen samenleven. De wake-up call voor de wereld van de coronacrisis is een uitdaging voor opiniemakers en politieke leiders. Nu bij ons het hoogtepunt van de gezondheidsperikelen in het verschiet lijkt te komen wordt het interessant een tussenbalans op te maken van wat ons in de media wordt voorgeschoteld over de langetermijneffecten van de crisis.

NPO Radio1 zond een geopolitieke discussie uit tussen de hoogleraren Mathieu Segers (Europese Geschiedenis, Maastricht), Frank Pieke (Chinastudies, Leiden), en Rob de Wijk (Internationale Betrekkingen, Leiden). Segers wijst op de verdeeldheid en het gebrek aan solidariteit onder de EU-lidstaten, de falende coördinatie door de Commissie, en het feit dat China wél snel essentiële producten kon leveren. Zoals steeds zullen de zwakkeren de hoogste prijs betalen voor het economisch herstel. De mensenrechten, die toch al onder druk stonden, zullen nog minder worden gerespecteerd, aldus Segers.

China probeert niet zijn systeem op te leggen

Volgens Pieke speelt voor China vooral het conflict met de VS, met Europa als speelbal daartussen. In die strijd probeert China niet de superioriteit van zijn systeem te bewijzen of op te leggen. Van uitbuiting van Europese zwakte is volgens Pieke evenmin sprake, hoewel de Chinese leiders wel soft power inzetten om de reputatieschade voor het ontstaan van de crisis te verminderen. Pieke vreest voor een tweede corona-uitbraak in China, waar nog nauwelijks groepsimmuniteit is opgebouwd. De snelheid en kracht waarmee de Chinese economie zich kan herstellen zal bepalend zijn voor de voorsprong die het land neemt op de VS en Europa, aldus Pieke.

De Wijk meent dat de wereld het gevaar van het virus heeft onderschat en het wereldleiderschap van de VS voorbij is. Trump kijkt naar de Amerikaanse economie en beurskoersen, en heeft de instituties die nu hard nodig zijn ontmanteld. De gezondheidszorg is disfunctioneel, de waarschuwingen werden in de wind geslagen. Onder de entourage van Trump heerst een angstcultuur. Positief bekijkt De Wijk dan weer de astronomische financiële hulppakketten die “economisch orde op zaken hebben gesteld”. De wereld heeft wel een economische klap te verwerken, maar of die leidt tot het einde van de mondialisering is voor De Wijk de vraag.

Nederland is tegen Europese corona-obligaties

Vooral het commentaar van Segers die de sociale component aan de orde stelt is interessant. Maar anders dan Marc Vandepitte die hieronder aan het woord komt doet Segers geen pleidooi om de zwakkeren te ontzien. Intussen liet Nederland weten dat het mordicus tegen de uitgifte van Europese corona-obligaties is waar België en acht zuidelijke landen op aandringen. Met andere noordelijke lidstaten vreest Nederland te moeten opdraaien voor de problemen in het zuiden. Het gebrek aan solidariteit onder de lidstaten herinnert aan de manier waarop de Nederlandse minister Dijsselbloem, aangestuurd door de Duitse minister Schäuble, destijds Griekenland liet slikken of stikken.

In de G-7 ging het er al even kwalijk aan toe. In de slotverklaring moest voor de Amerikaanse minister Pompeo absoluut verwezen worden naar het Wuhanvirus. Zijn collega’s verwierpen die eis, die zij bestempelden als nodeloos verdelend op een moment waarop de wereld eensgezindheid nodig heeft. Pompeo vond het nodig te benadrukken dat het virus afkomstig is van de Chinese stad Wuhan, en dat de Chinese overheid een speciale verantwoordelijkheid had om de wereld te waarschuwen. De realiteit is echter dat iedereen het virus heeft onderschat, China geprobeerd heeft het virus in te dammen maar uiteindelijk de wereld voldoende tijd heeft gegeven om zich voor te bereiden.

In een interessant artikel stelt Marc Vandepitte dat de indamming van de pandemie het economisch leven grondig ontwricht. Voor Vandepitte moet men de astronomische geldinjecties waar De Wijk het over had zien als doping die de economie op termijn alleen maar zieker maakt. De geldinjecties en de onnatuurlijk lage rentevoeten hebben geleid tot een gigantische financiële bubbel en tot heel wat zombiebedrijven en -banken. Het financiële systeem is totaal verziekt, het bankwezen moet in handen komen van de overheid zodat we ons de perverse financiële crashes besparen en het spaargeld op een sociale en duurzame manier investeren, aldus Vandepitte.

Pleidooi voor een coronataks op de superrijken

Voor Vandepitte moet de crisis niet opnieuw worden afgewenteld op ‘gewone mensen’. De verliezen moeten niet worden gesocialiseerd, de winsten niet geprivatiseerd, aldus Vandepitte, die pleit voor een heuse coronataks op de superrijken. “Veertig jaar neoliberaal beleid heeft duizenden en duizenden miljarden dollars in belastingparadijzen opgeleverd. Dat ‘overschot aan kapitaal’ moet worden aangesproken”. Vandepitte’s pleidooi herinnert aan de taxshift in ons land die jobs moest creëren. De jobs kwamen er dankzij de hoogconjunctuur, niet aantoonbaar door de taxshift, de overwinsten bij de ondernemingen werden weggesluisd naar het buitenland, het begrotingstekort liep op tot meer dan €12 miljard, en de regering viel door een manoeuvre van de N-VA, de grootste regeringspartij.

Clingendael Spectator publiceerde een achtluik. Twee artikelen springen eruit. Stephan Slingerland schetst de kans op een fundamentele mentaliteitswijziging waarbij de mensheid zijn kwetsbaarheid en afhankelijkheid van de natuur realiseert. Goos Hofstee wijst op de mededeling van Iran vorige week dat in het land elke tien minuten iemand sterft door het coronavirus, en op de Amerikaanse buitenlandminister Pompeo die enkele uren later extra sancties op Iran afkondigt. Hoe kan de VS de kans missen om met één menselijk gebaar de impasse te doorbreken en te verhinderen dat Iraanse hardliners de bovenhand krijgen en het land kernwapens ontwikkelt, zo vraagt Hofstee zich af.

VRT-journalist Bert De Vroey wijst erop dat de desinformatie en schuldige minimalisering wekenlang van de Amerikaanse president kwam, hoewel die over uiterst waardevolle inlichtingenrapporten kon beschikken. En in een tweet van 24 maart zegt De Vroey dat er in de VS stemmen opgaan dat de economie belangrijker is dan de dood van bejaarden, en ook president Trump laat verstaan dat hij de economie niet te lang wil laten lijden.

Russische economische oorlogsvoering?

Voor VUB-hoogleraar internationale politiek Jonathan Holslag grijpen de Chinezen de Amerikaanse aanpak van de crisis aan om het Westen te beschuldigen van arrogantie en meten zij in de staatspers breed uit hoe westerse landen falen om het virus te bestrijden. Maar zit China er dan ver naast? Tegelijk wijst Holslag erop dat Rusland de crisis benut voor “heuse economische oorlogvoering”. Maar dat verhaal is toch iets genuanceerder. Rusland stapte uit de prijsafspraken met OPEC om de olieprijs te laten zakken zodat Amerikaans schalieolie niet meer kon concurreren. Dat is een legitieme zakelijke beslissing. Maar vervolgens overspoelde de onbesuisde Saoedische leider Mohamed bin Salman de wereldmarkt met goedkope olie om Rusland te treffen. Wie knippert het eerst?

UAntwerpen professor internationale politiek David Criekemans ijverde tot dusverre op Twitter vooral voor solidariteit binnen de EU en voor consequente maatregelen in eigen land. Blijkbaar verschijnt dit weekend in Het Belang van Limburg een interview van politiek journalist Timmie van Diepen met hem en Rob de Wijk. De mening van De Wijk kennen we al, we zijn dus benieuwd naar die van Criekemans. Haalt hij de Amerikaanse economische oorlog tegen Iran aan die in volle coronacrisis tot onevenredig veel doden leidt? Laat hij zich uit over de onhoudbare situatie van de Palestijnen in Gaza, de grootste openluchtgevangenis ter wereld waar de eerste coronagevallen al zijn gemeld? Heeft hij de tweet van Hanan Ashrawi gezien die erop wijst dat Palestijnen die in Israël uit werken gaan als vuilnis worden behandeld en worden weggestuurd bij de eerste ziekteverschijnselen?

Update 28 maart 2020 16:57 uur

Grosso modo zeggen De Wijk en Criekemans in HBVL: China grijpt de crisis aan om wereldwijd zijn invloed uit te breiden onder het mom van noodhulp. Jammer dat de interviewer niet doorvraagt: had China geen noodhulp moeten verlenen, zit China nu echt te wachten op meer invloed? Criekemans maakt het nog bonter: “de Chinezen hebben de schuld van ons coronaprobleem”, terwijl de oorsprong van het virus helemaal niet vast staat. Ook vreest hij dat China met militaire middelen zijn invloed zal versterken. Een bizarre stelling. China wordt omsingeld door Amerikaanse militaire bases en staat tegenover een NAVO dat een veelvoud uitgeeft aan ‘defensie’ in vergelijking met het Chinese budget.

Criekemans krabt de bovenlaag weg van de financieel-economische problemen die we door de crisis mogen verwachten, maar raakt niet tot de kern. Voor hem moet de globalisering op de schop, maar over het verziekte financiële systeem waar Vandepitte het over had, over banken die het niet redden, de verwoestende kettingreactie daarvan op de economie, en wie dan de rekening betaalt, zegt hij niets. Voor hem is “het slechtste scenario” waarin we worden “gedwongen om te kiezen voor of tegen China” niet onrealistisch. Blijkbaar ziet hij niet een derde weg, een serieuze reorganisatie en inkrimping van de EU tot een slagvaardige Unie die zich losmaakt van de knellende band met de VS en de NAVO, een scenario dat leidt tot een multipolaire wereld waarin geen van de grootmachten de lakens uitdeelt.

En geen van beide hoogleraren wijst op de onmenselijke Amerikaanse sancties op Iran in volle coronacrisis, en al evenmin op de onhoudbare situatie van de Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Om maar niet te spreken over het schandalige falen van het gezondheidssysteem in de Verenigde Staten, waar vooral de zwakkeren het slachtoffer van worden.

Update 11 april 2020 11:12 uur

De 7e alinea van dit artikel meldt de opmerking van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Pompeo dat de Chinese overheid een speciale verantwoordelijkheid had om de wereld te waarschuwen. En de update van 28 maart citeert David Criekemans: “de Chinezen hebben de schuld van ons coronaprobleem”, terwijl de oorsprong van het virus helemaal niet vast staat. VRT-journalist Bert De Vroey (11e alinea) had gelijk. Het Witte Huis heeft wekenlang de waarschuwingen in de wind geslagen. Geïnterviewd door Amy Goodman op Democracy Now! op 10 april zegt Noam Chomsky hierover:

“December 2019 informeerde China de WHO over patiënten met longontstekingachtige verschijnselen. Op 7 januari 2020 liet China de WHO en de wetenschappelijke wereld weten dat het om een SARS-achtig coronavirus ging, en gaf details vrij over de sequentie, het genoom. Amerikaanse inlichtingendiensten probeerden januari en februari het Witte Huis te waarschuwen voor een grote pandemie, maar niemand wou luisteren. Eind januari had ook Peter Navarro, een hooggeplaatste ambtenaar, het Witte Huis een niet mis te verstaan bericht gestuurd waarin hij zei dat dit een reëel gevaar is. Maar zelfs hij kon de impasse niet doorbreken”.

Geconfronteerd met honderdduizenden besmettingen en meer dan tienduizend doden, legt Trump ijskoud de schuld bij de WHO. Maar een nuchtere analyse kan enkel tot de conclusie komen dat sprake is van een totaal disfunctionele regering-Trump die de collectieve gezondheidszorg tot op het bot heeft uitgekleed. In hetzelfde interview wijst Chomsky erop dat de president oktober 2019, in een ultieme neoliberale opwelling, ‘Predict’ de nek had omgedraaid, het USAID-project dat zich in derdewereldlanden, inclusief China, bezig hield met het vroegtijdig opsporen van nieuwe virussen die tot een pandemie zouden kunnen leiden.

Hoe de Israëlische propagandamachine werkt


Israël hanteert een uitgekookte propagandastrategie. Goed opgeleide woordvoerders beheersen het narratief. Westerse journalisten krijgen geen toegang tot Gaza en kunnen in oorlogsgebied enkel hun werk doen onder supervisie van de IDF. Manipulatie van de publieke opinie blijft een geducht wapen in de strijd.

Wie kijkt naar commentaar op een internationaal conflict is vaak geneigd te denken dat de waarheid in het midden ligt. Men vergeet daarbij soms dat de beeldvorming wordt gevoed door zij die directe belangen te verdedigen hebben in het conflict. De partij die beschikt over de beste PR-machine, het hardst roept, zijn leugens het mooist verpakt, zijn “gelijk” het vaakst herhaalt, en bij dat alles wereldleiders voor zijn karretje weet te spannen, trekt dan aan het langste eind.

Israël beschikt over een propagandamachine van topkwaliteit. Het weet daarmee perfect de mainstream media te bewerken, en die volgen vrijwel steeds dus de Israëlische versie. Zo weet Israël al tientallen jaren de geschiedschrijving naar zijn hand te zetten. Bij gevechtshandelingen kan het land rustig zijn gang gaan, zonder door de publieke opinie te worden teruggefloten. Nu de in het nauw zijnde Israëlische premier Netanyahu om zijn positie te versterken wel eens een nieuwe Gaza-oorlog zou kunnen uitlokken is het zinvol om weer eens stil te staan bij het fenomeen ‘Israëlische propaganda’.

De propagandastrategie is bijzonder uitgekookt:

1. Bepaal de criteria van het debat

Definieer ruimschoots tevoren de context van het debat, waarmee dat moet beginnen en hoe de verhaallijn wordt ingevuld. Gaat het om een oorlog, blijf dan hameren dat die door de tegenpartij is uitgelokt. Zwijg over je eigen schendingen van wapenstilstandsoverenkomsten of andere afspraken. De meeste mensen volgen het conflict niet nauw en zijn geneigd te geloven wat ze keer op keer te horen krijgen. Bereid je standpunten dus zorgvuldig voor en herhaal die consequent.

2. Stereotiepen werken

De Israëlische propaganda stelt Israël consequent voor als een hoogontwikkelde samenleving en Palestina aan de hand van negatieve stereotypen. In het Israël-Palestina conflict is Israël daarmee in het voordeel. Het verhaal is steeds dat de humane Israëlische samenleving geconfronteerd wordt met een Palestijns probleem. De media beginnen hun verslag van schermutselingen dan steevast met de opmerking hoe de Israëlische bevolking moet lijden onder “het probleem”.

Golda Meir zei het ooit zo: “We kunnen de Arabieren vergeven dat zij onze kinderen ombrengen, maar we zullen ze nooit vergeven dat zij ons verplichten hun kinderen te doden”. Bij deze voorstelling van zaken moet het niet verwonderen dat het disproportioneel geweld dat de Palestijnen bij oorlogsgeweld moeten ondergaan nauwelijks aan de orde komt, en beelden van angstige Israëlische burgers die spreken over de impact van de oorlog op hun leven, worden uitvergroot. De slachtoffers aan Palestijnse zijde worden dan enkel in aantallen genoemd of aangeduid als “collaterale schade”.

3. Buit de blunders van je tegenstander maximaal uit

De dwaasheden van Hamas spelen Israël in de kaart. Van bij het begin van de blokkade van Gaza kon Israël er op rekenen dat Hamas raketten zou afvuren. Met de daarmee gepaard gaande bedreigingen kon Israël dan sympathie opwekken bij de Westerse publieke opinie, een plus in de propagandaoorlog.

4. Laat overal van je horen, herhaal je verhaal en zorg dat je tegenstanders zoveel mogelijk buiten beeld blijven

Israël begint elke oorlog steevast met de inzet van een heus leger goed getrainde, beschaafde en vloeiend Engels sprekende woordvoerders die 24 op 24 uur bereikbaar zijn voor de media. De propaganda is perfect ingestudeerd en wordt uniform verwoord. Het succes is gegarandeerd. Tegelijk krijgen Westerse journalisten geen toegang tot Gaza en kunnen zij in oorlogsgebied enkel hun werk doen onder supervisie van de IDF, het Israëlische leger. Zo kan Israël de berichtgeving manipuleren en elke onafhankelijke vaststelling van de gruwel in Gaza verhinderen.

5. Blijf bij de les

De helft van het verhaal wordt bepaald door de politieke leiders. Het politieke apparaat wordt dus in stelling gebracht. Dat moet ervoor zorgen dat het Witte Huis en het Congres zich bij de verhaallijn aansluiten. Verklaringen van Congresleden moeten dus de gesprekspunten van de Israëlische woordvoerders uitdragen. Samen met politieke commentatoren en Congresleden moeten zij dus fungeren als elkaars klankbord.

6. Ontken en blijf ontkennen

Komen de werkelijke feiten aan het licht en spreken die de Israëlische voorstelling van zaken tegen, dan ontken je die in alle toonaarden, of je draait het verhaal om en legt de schuld bij de tegenstander. Dat er Palestijnse burgers omkomen is altijd de schuld van iemand of iets anders, of je zegt dat foto’s van rouwende burgers getrukeerd zijn.

7. Je laatste redmiddel

Als al het voorgaande faalt gebruik je het antisemitisme-wapen. Geef daar een paar voorbeelden van, generaliseer ze en wek daarmee de suggestie dat je critici worden gedreven door antisemitisme. Het is een argument dat knaagt aan het geweten. Pas op voor overdadig gebruik. Maar het kan critici tot zwijgen brengen of in het defensief zetten.

*****

De bekendste en veruit welbespraaktste Israëlische woordvoerder is ongetwijfeld de in Australië geboren Mark Regev. Die kon uitgroeien tot woordvoerder voor Israëlische premiers, en schopte het in 2016 zelfs tot Israëlisch ambassadeur in Londen. En misschien kunnen ook journalisten worden toegevoegd in het rijtje Israëlische propagandisten. Zo kan men vraagtekens zetten bij de onpartijdigheid van VRT- en NOS-correspondente Ankie Rechess.

Manipulatie van de publieke opinie is een geducht wapen in de strijd rond internationale conflicten. Gelukkig stellen steeds meer mensen zich vragen bij de berichtgeving van de mainstream media, en krijgt rond het ‘politiek-Zionistische project Joodse staat Israël’ de BDS-beweging steeds meer wind in de zeilen. Het laatste woord rond dit issue is nog niet gesproken.